Gezocht: moedige mensen. Eigentijds palaver ondersteunt lokaal zelfbestuur
Gezocht: moedige mensen. Eigentijds palaver ondersteunt lokaal zelfbestuur
Stel je voor: goed geïnformeerde mensen, die hun ideeën en opinies met kracht van argumenten onder de aandacht van anderen weten te brengen, goed naar elkaar luisteren, alle belangen en visies afwegen en samen een besluit nemen. Niemand krijgt het volle pond, maar het compromis wordt door allen gedragen. Bestuurders die op 'open dagen' publiekelijk verantwoording afleggen over de manier waarop ze het dorp, de stad of de provincie besturen. Voor ons in het Westen klinkt het misschien niet zo opzienbarend - hoeveel er hier ook nog mis gaat - maar in veel delen van de wereld is het bovenstaande slechts een ver verwijderd ideaal.
Bij het formuleren van haar droom van een transparante en democratische samenleving grijpt Awimbo welbewust terug op het aloude Afrikaanse overlegmodel van het palaver: een vorm van vergaderen, vaak in de buitenlucht in de schaduw van een grote boom als de baobab, waarbij men net zo lang doorpraat tot iedereen het eens is. Niet gehinderd door agenda's die bepalen dat het overleg op tijd moet zijn afgerond. Dat maakte het palaver tot iets typisch Afrikaans, het ritme van het toenmalige Afrikaanse leven weerspiegelend.
Deze typisch Afrikaanse vorm van overleg is nog niet verdwenen, zeker niet op het platteland. Maar het element van zelfbestuur is er grotendeels uit verdwenen. Sinds de koloniale machten het voor het zeggen kregen in Afrika staan de traditionele chiefs, de trekkers van het overleg, onder controle van de regering. Janet Awimbo ziet het palaver juist als een uiting van zelfbestuur. "In zekere zin wil ik die traditionele manier van beslissingen nemen, waarbij mensen zichzelf besturen, terug. Dat systeem was begrijpelijk. De ouderen bepaalden wanneer de zaden de grond in moesten, wanneer het tijd was de gewassen te oogsten, hoe de oogst verdeeld moest worden, welk deel van de oogst voor de armen was. Maar de wereld is veranderd. Ik wil dat ook vrouwen en jongeren een plek krijgen." Lachend: "We willen niet langer dat een groep oude mannen de beslissingen neemt."
Deze vorm van lokaal bestuur vraagt moed, volgens Janet Awimbo: "De moed om op te houden met klagen, je leven in eigen hand te nemen en actief bij te dragen aan de ontwikkeling van je eigen buurt, gemeenschap en land." Awimbo, die in de Keniaanse havenstad Mombassa woont, ondersteunt organisaties in Oost-Afrika om hierin een rol te spelen. 'Capacity for courage' noemt ze dat, het vermogen om moedig te zijn. "Ik wil dat vermogen versterken. Daarvoor is het noodzakelijk dat mensen geïnformeerd zijn, en zich verantwoordelijk voelen om beslissingen te nemen over de wijze waarop zij willen leven en de plek waar ze leven." Awimbo is er van overtuigd dat mensen dit graag willen. Tot welke uitkomsten dit leidt is volgens haar niet te zeggen, "omdat die zich niet laten voorprogrammeren."
"We zijn niet zo moedig als we zouden moeten zijn", zegt Awimbo. Als ze 'we' zegt, bedoelt ze: wij Afrikanen. Teveel mensen verschuilen zich liever achter de ruggen van anderen. Dan hoeven ze zelf niet aan de slag. "Als je hen aanspreekt zeggen ze: we weten het niet, want niemand vertelt het ons." Ze wijst ook op de machtigen die er belang bij hebben dat anderen slecht geïnformeerd blijven. Dat maakt het zoeken naar de waarheid bijna onmogelijk. "Het heeft alles met macht en controle te maken." De meeste Afrikaanse politici en traditionele lokale chiefs delen niet graag informatie. Ook op districts- en regeringsniveau zijn de verantwoordelijken niet bereid (of nauwelijks bij machte) informatie te geven die mensen in staat stelt beslissingen te nemen die hun eigen levens betreffen. Ook over de media is ze niet positief: "We hebben radio, televisie en dagbladen, maar de journalisten voorzien ons niet van de informatie die de gaten in onze kennis dicht." Het gevolg is dat veel mensen een verwrongen wereldbeeld hebben, zegt Awimbo. "Ze denken dat het onvermijdelijk is dat mensen anderen domineren. Of dat verandering niet mogelijk is."
Handelen vanuit de waarheid
En zo kunnen de problemen van onze tijd maar dooretteren. "Iedereen weet inmiddels dat grondstoffen schaars zijn. Toch zijn maar weinig mensen bereid naar alternatieven te kijken. Ze zijn bang dat ze hun leven moeten veranderen. Dat geldt ook voor klimaatverandering. Mensen ontkennen dat het bestaat, omdat ze bang zijn voor de consequenties van het erkennen van dit fenomeen. We hebben dus mensen nodig die handelen vanuit de waarheid. Dat bedoel ik met capacity for courage. Ze, en eigenlijk geldt het voor ons allemaal, moeten de waarheid onder ogen leren zien en er naar handelen."
Als mensen betere informatie tot hun beschikking hebben, zich verdiepen in de manier waarop ze worden bestuurd, kunnen ze daar creatief op inspelen, eigen ideeën opperen in plaats van af te wachten. "En we zouden de moed en vastberadenheid krijgen om hetzelfde te vragen van hun broers en zussen, kinderen, buren, vrienden, collega's."
Awimbo's ideaal is dat bestuurders op alle niveaus tijdens open dagen verantwoording afleggen over hun werk, hun besluiten en hun prestaties. En daarover de discussie aangaan met de mensen voor wie ze werken. En dan moet het wat haar betreft niet in de eerste plaats gaan over het aantal gebouwde openbare toiletten, maar vooral over het informeren van burgers. "Met andere woorden: wat heeft het bestuur, of dat nu een ministerie is of de burgemeester, er aan gedaan om de 'bestuurlijke geletterdheid' van burgers te vergroten?"
Broedplaatsen
Ook burgers moeten aan de slag. Awimbo wil hen stimuleren ideeën te ventileren over de manier waarop de samenleving bestuurd zou moeten worden. En die ideeën te toetsen aan de meningen van anderen. Broedplaatsen noemt ze dat: mensen krijgen er de ruimte in alle veiligheid hun ideeën te bediscussiëren. "Als je een idee hebt over jouw dorp, jouw wijk, moet je kunnen uitzoeken of het werkt. Of het een goed of slecht idee is. Zonder dat je gelijk in het kamp van een politieke partij belandt. Mensen moeten ervaren dat ze door onderhandelen en compromissen sluiten misschien 70 in plaats van 100 procent van hun wensen kunnen realiseren, maar dat de andere partijen dan ook tevreden zijn."
Waarom zou je dit werk niet overlaten aan politici? Daar zijn ze toch voor gekozen? Awimbo: "Veel mensen begrijpen niet dat het bestuur er is om de wensen van de bevolking uit te voeren. Ze hebben geen idee hoe ze invloed kunnen uitoefenen. We moeten de verantwoordelijkheid nemen voor ons eigen leven. Maar voor de goede orde: de broedplaatsen komen niet in plaats van de politiek, ze zijn bedoeld om het besluitvormingsproces te beïnvloeden."
Beter bestuur is niet het einddoel. Awimbo wil er mee bereiken dat alles wat het land aan natuurlijke rijkdommen te bieden heeft beter wordt beheerd. "Het gaat om ons water, onze lucht, ons land - wat bestemmen we als landbouwgrond, welke grond hebben we nodig voor de bouw van huizen en bedrijven -, de omvang van de landbouwproductie. Dit soort beslissingen."
Awimbo's ideeën vloeien voort uit haar vak: als ecoloog onderzoekt ze de relatie tussen planten, dieren en de mens. Het doel is om harmonie tussen die drie te creëren. Best lastig, want ze zitten elkaar flink in de weg. De oplossing is een compromis, waarbij alles en iedereen een beetje inschikt. "Ik ben vooral geïnteresseerd in de manier waarop ecologie het leven van mensen beïnvloedt."
Awimbo buigt zich samen met organisaties van lokale gemeenschappen over de vraag hoe bijzondere natuurgebieden te behouden, zonder dat dit ten koste gaat van de mensen die voor hun levensonderhoud op die gebieden zijn aangewezen. Dus mét en dóór diezelfde mensen. "In Afrika zijn dat juist de plekken waar mensen leven. Het ergste wat kan gebeuren - en dat gebeurt vaak! - is dat op centraal politiek niveau beslissingen worden genomen over de bescherming van ecologisch belangrijke plekken, met uitsluiting van de mensen die het betreft. Voor wie bescherm je die gebieden dan? Natuurlijk is het belang van de natuur niet altijd hetzelfde als het belang van mensen. Dan moet er een balans tussen die twee worden gevonden, moeten er compromissen worden gesloten. Een bos waar een gemeenschap honing oogst, is voor hen van wezenlijk belang: het is hun traditionele levenswijze. Die honing verhandelen ze met de omliggende gemeenschappen. Als het bos 100 procent beschermd gebied wordt, kunnen ze daar niet langer hun bijenkorven neerzetten. Terwijl ze geen bomen omhakken om er de korven neer te zetten. Anderen doen dat wellicht wel, maar door het bos rigoureus te beschermen tegen iedereen, blokkeer je ook de toegang voor de mensen die er alle belang bij hebben het te beschermen."
'Nairobi bepaalde alles'
Beslissingen van bovenaf zijn schering in inslag in Afrika. Toch ziet Awimbo wel verandering. In Kenia staat de regering in de hoofdstad steeds meer macht af aan de provincies. "Nairobi bepaalde alles. Ook het idee achter wat we nu 'lokaal' noemen is altijd centraal bepaald. Dat werkt niet in dit grote en diverse land. Je kunt een grote stad niet op dezelfde manier besturen als een agrarische gemeenschap. Eén pasklare oplossing voor alle verschillende regio's is onmogelijk."
In het moerassige kustgebied van Kenia heeft de regering samen met lokale gemeenschappen Community Forests Associations opgezet. Die geven de plaatselijke bevolking een stem in het beheer en de bescherming van de mangrovebossen. Zij kijken of bescherming mogelijk is, zonder de lokale visvangst te belemmeren. "Daarover onderhandelt men nu. Twintig jaar geleden was dit onmogelijk geweest in Kenia. Maar na heel veel druk van de bevolking kan het nu. De Keniaanse bevolking is door de machthebbers altijd gezien als een bron van goedkope arbeid, maar maakte nooit onderdeel uit van het besluitvormingsproces. Nu verandert dat. Dat vervult me met hoop."
Wat haar ook hoopvol stemt, is de ontwikkeling van de massamedia in haar land. "Vijftig jaar geleden werden die totaal gecontroleerd door de regering en gefortuneerde zakenlui. Tegenwoordig kan iedereen zijn opinie geven. Verandering is dus mogelijk."
Al dinerend de schoonheid van een bos ervaren Janet Awimbo (1964) houdt zich al ruim twintig jaar bezig met natuurbescherming en de betrokkenheid van mensen daarbij. Ze houdt zich bezig met het opleiden en trainen van mensen (capacity building), zodat die hun talenten en vaardigheden beter kunnen inzetten om hun leven in eigen hand te nemen. Daarnaast leert ze (lokale) overheden met elkaar te onderhandelen en compromissen te sluiten. Ook werkt ze aan sociale en ecologische rechtvaardigheid, ondermeer via het Global Greengrants Fund waarvan ze de coördinator voor Oost-Afrika is. Dit fonds geeft kleine subsidies aan lokale groepen. "Zo hebben we geld gegeven aan een groep mensen die bezig is een mangrovebos aan de kust te beschermen. Met het geld zijn ze een restaurant begonnen. Dat trekt mensen aan, die zo de waarde en schoonheid van het bos kunnen ervaren." Awimbo werkte eerder voor organisaties als het Kenya Forestry Research Institute (KEFRI), het World Agroforestry Centre (ICRAF), The Impact Alliance, Pact Kenya en de ngo Resource Centre (Zanzibar). Ze is nu senior consultant bij Casework Equatorial, die mensen en organisaties aan de kust van Kenia helpt 'agents of positive change' te worden. |
Lees meer over dit onderwerp
-
Blog / 29 August 2024
Lokale actie voor veerkrachtige draslanden en oeverlanden in het stroomgebied van de Athi rivier in Kenia
Door Melvin van der Veenen Kyra Pohlan
This blog is written in English.
-
Brief / 22 July 2024
Gezamenlijke Oproep tot Actie: Internationale Maatschappelijke Organisaties Eisen Gerechtigheid voor de Slachtoffers van de Moord op Berta Cáceres in Honduras
Dit is een gezamenlijke oproep tot actie van internationale maatschappelijke organisaties om de Hondurese autoriteiten op te roepen gerechtigheid te waarborgen voor de slachtoffers van de moord op Berta Cáceres. Acht jaar en vier maanden zijn verstreken sinds de misdaad tegen Berta, en het Hondurese rechtssysteem heeft de vonnissen van de veroordeelden niet bevestigd en de intellectuele auteurs niet vervolgd. Wij zijn zeer bezorgd dat de onafhankelijke rechtspraak en internationale overeenkomsten over mensenrechten niet worden nageleefd.
-
Nieuws / 17 July 2024
EU verlaat Energy Charter Treaty (ECT): Een mijlpaal voor energietransitie
De beslissing van de Europese Unie om zich terug te trekken uit het energieverdrag ECT (Energy Charter Treaty) is een historische overwinning voor de energietransitie. Lees meer (Engels)
-
Nieuws / 9 July 2024
De kracht van vertrouwen in financiering, een nieuwe samenwerking tussen Both ENDS en de Nationale Postcode Loterij
Al meer dan dertig jaar werkt Both ENDS samen met partnerorganisaties over de hele wereld. Onze lange relaties met partners zijn gebaseerd op gedeelde waarden, respect en vertrouwen. Zo versterken we kennis, netwerken en maatschappelijke bewegingen, en zetten we ons gezamenlijk in voor een rechtvaardigere en duurzamere wereld. Wederzijds vertrouwen en respect betekenen ook dat we blijven innoveren met hoe de geldstromen lopen. Dare to Trust is daarin een nieuwe stap die Both ENDS en haar partners dit jaar hebben gezet.
-
Nieuws / 9 July 2024
Burgerinitiatief: Afscheid van fossiel
De klimaatcrisis laat zich niet langer negeren. Met recordtemperaturen en ongekend extreme weersomstandigheden zien we overal ter wereld de verwoestende effecten van klimaatverandering. Nederland heeft recent te maken gehad met zowel ongekende hittegolven als aanhoudende regenval die onze agrarische sector hard heeft getroffen. Deze gebeurtenissen maken pijnlijk duidelijk: we moeten nú handelen.
-
Nieuws / 4 July 2024
Karin van Boxtel nieuwe directeur van Both ENDS
Karin van Boxtel (35) is de nieuwe directeur van milieu- en mensenrechtenorganisatie Both ENDS. Sinds het vertrek van de vorige directeur, Danielle Hirsch, gaf zij al tijdelijk leiding aan de organisatie samen met Annelieke Douma. Nu is ze definitief aangesteld om Both ENDS nog slagkrachtiger en toekomstbestendig te maken. Karin start op 1 september, tot die tijd blijft de huidige duo-directie op interimbasis actief.
-
Nieuws / 3 July 2024
'Nederlandse overheid handelt intrasparant en onzorgvuldig bij de herbeoordeling van het Mozambique gasproject'
Op maandag 1 juli werden vragen van Tweede Kamerleden over het Mozambique LNG project en de betrokkenheid van Atradius DSB beantwoord door staatssecretaris Van Rij. TotalEnergies is de projectleider van het Mozambique LNG project in de noordelijkste provincie van Mozambique. Het Nederlandse bedrijf Van Oord krijgt daarvoor een exportkredietverzekering van 1 miljard euro van de publieke Nederlandse verzekeraar Atradius Dutch State Business.
-
Video / 3 July 2024
Jonila Castro: "Het beschermen van het milieu, beschermt onze toekomst"
Jonila Castro werkt voor AKAP KA Manila Bay en/of Kalikasan People's Network for the Environment (Kalikasan PNE). Het levensonderhoud van de meerderheid van de Filippijnse bevolking is afhankelijk van het milieu, van de zeeën, van het land en de bergen.
-
Nieuws / 3 July 2024
Illegale houtkap verwoest de bossen van Suriname: De strijd van de Saamaka tegen ontbossing
Het Saamaka-volk in Suriname verzet zich al lang tegen de schending van hun landrechten door de overheid. Ondanks een uitspraak van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens (IACHR) in 2007 tegen deze schendingen, blijft de regering houtkap en mijnbouw toestaan op Saamaka-gebied zonder vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming (FPIC). Dit leidt tot ontbossing, landonteigening en verstoring van hun levensonderhoud. Een recent voorbeeld is de aanleg van een 42,7 km lange weg door hun gebied voor houtkap, blijkt uit een nieuw rapport.
-
Publicatie / 2 July 2024
-
Blog / 21 June 2024
Internationale samenwerking - juist nu!
Door Karin van BoxtelHet toekomstige kabinet navelstaart op eigenbelang. Door internationale samenwerking de das om te doen en drastisch te bezuinigen, negeert het dat Nederland simpelweg niet los staat van de wereld. Half juni debatteerde de Tweede Kamer der Staten-Generaal over de tussentijdse begroting buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking. Ook daar benadrukten verschillende partijen de noodzaak van internationale samenwerking, dat diplomaten en posten daarvoor hun werk moeten kunnen blijven doen, en de langjarige ondersteuning voor maatschappelijke organisaties nodig blijft.
-
Publicatie / 18 June 2024
-
Nieuws / 18 June 2024
Overheid dreigt opnieuw mensenlevens op spel te zetten bij berucht gasproject TotalEnergies in Mozambique
De Nederlandse overheid dreigt opnieuw te blunderen bij het geven van exportsteun voor het omstreden gasproject van TotalEnergies in Cabo Delgado, Mozambique. Dat blijkt uit een analyse van 9000 documenten uit Woo-verzoeken, in opdracht van Milieudefensie en Both ENDS. Anne de Jonghe, Both ENDS: “Bij het afgeven van de exportsteun in 2021 werden kritische geluiden geminimaliseerd, terwijl TotalEnergies werd gehoord en vertrouwd. Dat mag niet meer gebeuren.”
-
Dossier /
Transformative Talks met partners
Bij Both ENDS willen we mensen verbinden voor verandering, connecting people for change. Samen met groepen voor milieurechtvaardigheid uit het Mondiale Zuiden werken we aan een duurzame, eerlijke en inclusieve wereld.
-
Pathway /
Promoten van lokaal aangedragen oplossingen
Ons doel is het opschalen van bottom-up, planeetvriendelijke oplossingen, ondersteund door beleid en de beschikbaarheid van financiële middelen. Er zijn veel voorbeelden van succesvolle, door de gemeenschap geleide oplossingen die gebaseerd zijn op collectieve participatie, gezonde ecosystemen, genderrechtvaardigheid en een visie op welzijn die verder gaat dan individuele rijkdom.
-
Pathway /
Ondersteunen van een krachtig maatschappelijk middenveld
Ons doel is om een maatschappelijk middenveld te creëren waarin organisaties open en veilig kunnen werken, hun stem kunnen laten horen en invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming over ecosysteemuitdagingen, milieurechtvaardigheid en mensenrechten. Een sterke civil society is essentieel voor een gezonde samenleving. Het houdt de macht van staats- en bedrijfsactoren in toom, houdt besluitvormers verantwoordelijk en verdedigt de rechten van gemarginaliseerde groepen. Een sterk en onafhankelijk maatschappelijk middenveld kan pleiten voor eerlijk en ecologisch verantwoord beleid en kan structurele ongelijkheid in de besluitvorming bestrijden.
-
Pathway /
Pleidooi voor rechtvaardig beleid wereldwijd
Ons doel is om systemische verandering te bewerkstelligen op alle niveaus van sociale, politieke en economische instellingen, zodat deze onvoorwaardelijk de mensenrechten en de planetaire grenzen respecteren. Dit vereist beleidscoherentie en consistente besluitvorming in alle sectoren – van handel, financiën en energie tot voedselproductie, landbouw, klimaatactie en waterbeheer – en in alle geledingen van de samenleving, van individu tot nationaal niveau.
-
Nieuws / 11 June 2024
Petitie: Internationale samenwerking, juist nu!
De nieuwe coalitie bestaande uit PVV, VVD, BBB en NSC bezuinigt aankomende jaren honderden miljoenen op ontwikkelingssamenwerking. Vanaf 2027 worden dit miljarden, namelijk 2,4 miljard per jaar. Van het toch al beperkte budget voor internationale samenwerking blijft na 2027 weinig over. Daarom komen wij nu in actie. Laat de wereld niet in de steek, teken de petitie om de bezuinigingen op internationale samenwerking te stoppen.
-
Nieuws / 5 June 2024
Oproep van 70 partijen: Nederlandse aanpak voor wereldwijde voedselzekerheid werkt!
Een brede coalitie van Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties wil samen met het nieuwe kabinet optrekken om echt een verschil te maken voor het verbeteren van wereldwijde voedselzekerheid. Het ondersteunen van boeren en consumenten in Nederland en daarbuiten en de inzet voor klimaat-weerbare voedselsystemen in lage- en middeninkomenslanden staan daarbij centraal. De coalitie is van mening dat Nederland vanuit haar kennis, kunde, ervaring, internationale samenwerkings- en handelspositie de komende jaren ambitieuze inzet moet tonen in de verduurzaming van ons voedselsysteem, om zo bij te dragen aan het behalen van het Klimaatakkoord van Parijs en de Sustainable Development Goals.
-
Nieuws / 29 May 2024
Tweede Kamerleden stellen stevige vragen over mogelijke Nederlandse exportsteun aan Mozambique LNG-gasproject
Tweede Kamerleden Daniëlle Hirsch (GroenLinks-PvdA) en Christine Teunissen (PvdD) stellen stevige vragen over de mogelijke Nederlandse exportsteun aan het Mozambique LNG-gasproject. Both ENDS maakt zich al jaren hard voor het dossier. In 2023 riepen wij samen met Milieudefensie ministers op exportsteun te stoppen.