'Als vissen op het droge': verhalen van mensen in Oeganda en Laos na hun gedwongen vertrek
In de Nam Ou, een rivier in het noorden van Laos, worden zeven dammen gebouwd door een Chinees bedrijf. Overal ter wereld hebben waterkrachtprojecten dezelfde ingrijpende consequenties voor de bewoners in en rond het gebied. In de eerste plaats omdat ze er weg moeten; gedwongen migratie wordt nog steeds beschouwd als een onlosmakelijk bijverschijnsel van infrastructuurprojecten. Dit getuigt van een stuitend gebrek aan respect voor de arme gemeenschappen uit wiens naam de ontwikkelingen zogenaamd plaatsvinden. Onze lokale partner in Laos zocht de bewoners langs de rivier op en praatte met hen over hun leven na de gedwongen verplaatsing.
Geen andere keus
Voordat de dammen in de Nam Ou werden gebouwd, zag je er jonge vrouwen en meisjes vissen of eetbare waterplanten, rivieroesters, varens en kruiden verzamelen om die te verkopen op de lokale markten. De toestroom van bouwvakkers en de aantasting van de natuurlijke omgeving waarvan ze afhankelijk zijn hebben de vrouwen echter kwetsbaar gemaakt. Tegenwoordig worden ze vaak gedwongen tot sekswerk om te kunnen overleven.
"Wat heb je te koop?", vraag ik een jonge vrouw, want ik heb flink trek na mijn lange reis.
"We verkopen van alles", antwoordt een Khmu-dame in het Lao.
"Heb je noedelsoep?"
"Nee, die verkopen we niet", antwoordt ze met een verlegen glimlach.
Ik sta met mijn mond vol tanden. Vanaf de plek waar we zitten, zie ik achter ons de ingangen van 6 kamertjes.
We worden onderbroken door de schoondochter van de schipper die ons hier heeft afgezet. Ze fluistert iets en wijst naar de neonverlichting boven ons. Maar het regent dat het giet, dus we kunnen niet weg.
Vijf minuten later duikt er een meisje op uit een van de kamertjes. Ik schat haar hooguit 13 tot 15: veel te jong om te werken. Ze ziet er erg moe uit. En het is pas 12 uur. Even later verschijnt er weer een meisje uit een kamertje. Ook zij ziet er ook erg jong uit. Er komen nog twee meisjes te voorschijn, nu uit een grotere kamer. Het ene meisje lijkt iets ouder dan het andere. De meeste meisjes zijn opgemaakt. Er begint me iets te dagen: ze werken waarschijnlijk allemaal 's nachts.
De regen houdt aan. Langzaam siepelt het water de grond in. Traag wassen de meisjes hun gezicht om vervolgens weer make-up aan te brengen. Klaar voor een nieuwe nacht."
Grote waterkrachtprojecten en lokale gemeenschappen
In onze publicatie 'Als vissen op het droge' worden momentopnames beschreven van de situatie van de gemeenschappen in Oeganda en Laos nadat ze hebben moeten wijken voor de aanleg van een waterkrachtcentrale. Het levert een schokkend beeld op van onder meer op gender gebaseerd geweld dat overal ter wereld kennelijk een vast bijverschijnsel is van de infrastructuurprojecten.
Overal hetzelfde
De persoonlijke verhalen uit dit artikel zijn helaas representatief voor het algemene beeld. Ze laten zien dat alles waar gemeenschappen op aangewezen zijn voor hun levensonderhoud - voedselzekerheid, milieu, ecologische bronnen en de relaties tussen de genders - aangetast wordt door de verplaatsing vanwege de projecten.
Voor meer informatie
Lees meer over dit onderwerp
-
Dossier /Grootschalige infrastructuur
Grootschalige infrastructuur heeft ter plekke negatieve effecten voor mens en milieu, terwijl de baten elders terechtkomen. Both ENDS zet zich in voor inspraak voor de lokale bevolking en onderzoekt de geldstromen achter deze projecten.
-
Evenement / 26 January 2026Civic space at the frontlines
Environmental Defenders and the Role of International Trade and Investment Policy
Both ENDS invites you to an interactive dialogue with experts from the UN, policy, academia, and civil society on environmental defenders and international trade. Together, we will explore how citizens, policymakers, academics, and activists can defend civic space and support those on the frontlines of environmental and human rights struggles. With a focus on the Netherlands’ role in international trade and investment policy, and drawing on the experiences of activists from the Philippines, the event aims to foster solidarity and identify strategic priorities to better protect environmental defenders amid the global crackdown on civic space
-
Dossier /Agua Zarca: inheemse strijd tegen stuwdam kost levens
Inheemse Hondurezen verzetten zich tegen de Agua Zarca-dam. De strijd heeft meerdere levens gekost, waaronder dat van Berta Cáceres. Na grote druk trok de Nederlandse FMO zich terug uit het project.
-
Voor de pers / 13 January 2026Onderzoek: FMO schoot tekort in controle bij project verbonden aan moord Berta Cáceres
TEGUCIGALPA/UTRECHT, 12 januari 2026 – De moord op de inheemse milieuactivist Berta Cáceres, die bijna 10 jaar geleden plaatsvond in Honduras, blijkt het resultaat te zijn van een georganiseerde criminele operatie, waarbij fondsen van Nederlandse Ontwikkelingsbank FMO misleid werden om illegale activiteiten te financieren. Dat concludeert het vandaag verschenen onderzoeksrapport van de onafhankelijke commissie ingesteld door de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten, de Hondurese staat en de nabestaanden van Berta Cáceres. FMO was jarenlang een belangrijke financier van het Agua Zarca-project. Berta Cáceres streed als inheemse leider tegen deze omstreden dam, en werd om die reden in maart 2016 vermoord.
-
Dossier /Gas in Mozambique
In 2011 werd in het noorden van Mozambique, in de kustprovincie Cabo Delgado, één van de grootste gasvoorraden ter wereld gevonden. Er wordt in totaal 25 miljard dollar geïnvesteerd om het gas te kunnen winnen. Tientallen multinationals en financiers zijn betrokken bij deze snelle ontwikkelingen. Voor mensen die in Cabo Delgado wonen is het heel moeilijk om enige invloed uit te oefenen op de plannen en activiteiten, terwijl zij de negatieve gevolgen ondervinden. Zij raken land kwijt door de komst van al deze bedrijven.
-
Blog / 11 December 2025Reflecties over het werken aan Nederlandse financiering voor Mozambique LNG
Door Anne de JongheAfgelopen dinsdag ontving ik een kort sms'je met groot nieuws: de minister had zojuist aangekondigd dat het financieringsbeleid voor het Mozambique LNG-project was stopgezet. Het was een besluit waar ik – samen met zoveel anderen – jarenlang voor heb gevochten. Pas nu, meer dan een week later, begint het langzaam tot me door te dringen dat we echt hebben gewonnen. Dat jaren van doorzettingsvermogen, frustratie, discussies en onderzoeken uiteindelijk tot dit resultaat hebben geleid. Het voelt nog steeds een beetje onwerkelijk.
-
Dossier /Exportkredietverzekeringen: wie betaalt de rekening?
Both ENDS pleit bij de overheid voor het uitsluitend verlenen van exportkredietverzekeringen aan duurzame projecten die geen sociale- en milieuschade aanrichten in het land waar ze plaatsvinden.
-
Voor de pers / 2 December 2025Einde Nederlandse betrokkenheid bij controversieel gasproject in Mozambique in zicht na terugtrekking TotalEnergies uit Nederlandse verzekering
DEN HAAG/CABO DELGADO, 1 december 2025 - Vandaag heeft minister van Financiën Eelco Heinen bekendgemaakt dat TotalEnergies zich terugtrekt uit een Nederlandse exportkredietverzekering van $640 miljoen voor een controversieel gasproject in Mozambique. Ondanks dat de Nederlandse regering jarenlang om deze beslissing heen heeft gedraaid, is hiermee alsnog een deel van de Nederlandse betrokkenheid bij dit desastreuze project beëindigd.
-
Dossier /Inheemse gemeenschappen bedreigd door Barro Blanco-dam in Panama
De Barro Blanco-dam in Panama zet inheems land onder water, met financiering uit Nederland. Both ENDS maakt zich hard voor de naleving van de rechten van de inheemse gemeenschappen rond de dam.
-
Dossier /Geen VIP-rechten voor multinationals: Kies voor mens en milieu!
Inheemse volken in Paraguay zien zich bij hun pogingen de grond van hun voorouders terug te vorderen, gedwarsboomd door Duitse investeerders. In Indonesië zijn Amerikaanse mijnbouwbedrijven erin geslaagd nieuwe wetgeving ongedaan te maken die bedoeld was om de economische ontwikkeling van het land te stimuleren en de bossen te beschermen. Dat is de impact die investeringsverdragen kunnen hebben op de ontwikkeling en rechten van de bevolking op sociaal, milieu- en economisch gebied. Waarom? Vooral vanwege zogenaamde 'Investor-to-State Dispute Settlement'-clausules die vaak zijn opgenomen in dit soort verdragen.
-
Dossier /Wetlands without Borders
Via het Wetlands without Borders-programma zetten we ons in voor duurzaam en maatschappelijk verantwoord beheer van het wetlandsysteem La Plata Basin in Zuid-Amerika.
-
Brief / 14 November 2025
Letter: TPAC’s report “Final Judgement Detailed Research MTCS’’
A coalition of Malaysian and international NGOs has released a memorandum in response to the recent TPAC report on the Malaysian Timber Certification Scheme (MTCS). The organizations express serious concerns about the independence, quality, and credibility of the assessment carried out by the Timber Procurement Assessment Committee (TPAC).
-
Dossier /Global Alliance for Green and Gender Action (GAGGA)
GAGGA bundelt de krachten van de vrouwenrechten- en milieubewegingen om een wereld te realiseren waarin vrouwen toegang hebben tot hun rechten op water, voedselveiligheid en een schone, gezonde en veilige omgeving.
-
Nieuws / 27 October 2025Nieuwe stap in het klachtenbeleid van FMO – maatschappelijke organisaties vragen om verdere versterking
Het vernieuwde klachtenbeleid van de ontwikkelingsbanken FMO, DEG en Proparco is een belangrijke stap vooruit. Organisaties die aan de consultatie deelnamen, erkennen de inspanningen om het mechanisme te verbeteren. Tegelijkertijd benadrukken zij dat er nog veel moet gebeuren om het beleid écht effectief, transparant en onafhankelijk te maken.
-
Publicatie / 16 October 2025
-
Nieuws / 9 October 2025Both ENDS lanceert nieuwe strategie: “Connecting people for an environmentally just world'
Met grote trots lanceert Both ENDS vandaag haar nieuwe strategie voor de komende vijf jaar: “Connecting people for an environmentally just world”. Deze strategie is in nauwe samenwerking met ons partnernetwerk ontwikkeld – het netwerk dat altijd al, en nog steeds, de basis vormt van ons werk. Samen streven we naar een wereld waarin mens en natuur in balans floreren en iedereen in waardigheid kan leven.
-
Publicatie / 9 October 2025
-
Dossier /Internationale handel en investeringen met oog voor mens en milieu
Het netwerk van internationale handels- en investeringsverdragen is groot en onoverzichtelijk; Nederland alleen al heeft meer dan 70 bilaterale investeringsverdragen (BITs) en is betrokken bij de handels- en investeringsverdragen die de EU afsluit, zoals met de Zuid-Amerikaanse Mercosur-landen of met Indonesië.
-
Nieuws / 6 October 2025Van Entebbe naar Accra: het maatschappelijk middenveld herschrijft de regels van investeringen
Door Fernando Hernández Espino en Bart-Jaap Verbeek
Bijna een jaar nadat het Afrikaanse maatschappelijk middenveld in Oeganda bijeenkwam om de Verklaring van Entebbe aan te nemen, blijft de oproep om het internationale investeringsbestuur te hervormen aan kracht winnen. Van 6 tot en met 9 oktober komen meer dan 50 maatschappelijke organisaties uit West-Afrika – onder andere uit Ghana, Senegal, Nigeria, Ivoorkust, Kameroen, Gambia en Sierra Leone – én uit Kenia en Latijns-Amerika samen in Accra, om de visie van de Verklaring verder te verdiepen en in de praktijk te brengen.
-
Nieuws / 23 September 2025Met de ondemocratische splitsing van de EU-Mercosur deal laat Europa de kans schieten om voorop te lopen met rechtvaardige handel
De afgelopen tijd schreven vele kranten over de Brusselse haast om het handelsverdrag tussen de EU en de Zuid-Amerikaanse Mercosur landen te bezegelen. Volgens de Europese Commissie hoeven nationale parlementen daar niet mee in te stemmen, doordat ze het handelsgedeelte en het “politieke” gedeelte, hebben opgeknipt. Dit “splitsen” betekent dat het handelsdeel als EU-only besluit door de Europese Raad en het Europees Parlement kan worden goedgekeurd, terwijl nationale parlementen buitenspel staan en het politieke-samenwerkingsdeel op de lange baan gaat. Both ENDS en partners maken zich hierover grote zorgen en roepen de Nederlandse regering op om tégen dit akkoord uit oude doos te stemmen.
