Durf te dromen over een duurzame economie, Danielle Hirsch deelt haar visie
"Mijn idee van 'goed' is dat mensen kunnen beslissen over hun eigen ontwikkeling; dat ze kunnen beslissen over wat er met hun omgeving gebeurt. Dat wij allemaal respect hebben voor de grenzen van onze ecosystemen en dat vrouwen, net als mannen, zich kunnen ontplooien op de manier die zij willen". Danielle Hirsch reageert op een vraag uit het publiek, waar zij zojuist een lezing gegeven heeft over haar toekomstvisie op een duurzame economie.
Dromen moet je durven
Die duurzame economie is voor velen nog een soort droom, maar wel een die gedroomd moet worden. Hirsch: "In onze tijden stel je je kwetsbaar op als je je dromen deelt, omdat iedereen geneigd is die af te doen als naïef en onrealiseerbaar". Aan de hand van een filmpje laat ze zien hoe mensen door de realiteit van het hier en nu, nauwelijks in staat zijn om de kleine groene economieën die overal om ons heen ontstaan, te zien.
Duurzame economieën: ze zijn er al
In Niger zijn duizenden lokale boeren bezig met het herbebossen (regreenen) van grote stukken van de Sahel. Door het aanplanten van bomen en struiken in een van de droogste en meest gedegradeerde plekken op aarde, hebben boeren weer goede oogsten en is het grondwaterniveau enorm gestegen. In India en Peru hebben dorpsbewoners het beheer van hun eigen waterbronnen op zich genomen. De waterkwaliteit is gestegen en de verdeling is veel beter afgestemd op hun lokale productiesystemen. Maar ook bedrijven maken stappen, zo werd een verschraalde theeplantage op Sri Lanka nieuw leven ingeblazen door de oorspronkelijke vegetatie tussen de theestruiken te plaatsen.
Diversiteit
Hirsch vertelt over haar visie op een duurzame economie: "Ik zie met name een wereld waarin diversiteit overheerst. Diversiteit in economische systemen, in sociale relaties, diversiteit in leiderschap en productiesystemen". In de visie van Hirsch bedienen financiële systemen kleinschalige en lokale producenten, waardoor het aanbod divers wordt. Uitgeputte ecosystemen worden slim gerestaureerd waardoor land weer vruchtbaar wordt, datzelfde land wordt volgens haar door boeren bewerkt die binnen de grenzen van dat ecosysteem blijven. Vrouwen spelen een belangrijke rol in de duurzame economie van Hirsch: "het grote aantal vrouwelijke beslissers zorgt voor een balans tussen economische en sociale waarden. De verhouding tussen 'hebben' en 'zijn' is in balans".
De 'silver bullet' bestaat niet
Volgens Hirsch moeten we ons realiseren dat die ene oplossing niet bestaat. Het blindstaren op de silver bullet die het hele mondiale systeem in een keer verbetert, werk alleen maar contraproductief. "Laten we allemaal onderkennen dat we aan het improviseren zijn. Kritiek is makkelijk, waar ons voor moeten inzetten is dat we mensen de ruimte geven om met verschillende activiteiten en oplossingen aan de slag te gaan." Aldus Hirsch. Ze noemt het voorbeeld van de incubators bij Philips, waar een groepje visionairs het geld en de ruimte krijgt om echt 'out of the box' te denken en innovatieve producten te ontwikkelen.
Visionairs en nieuwe systemen
Gebleken is dat we met bestaande actoren zoals de WTO en de Wereldbank niet tot een echte verandering richting die duurzame economie gaan komen. Volgens Hirsch moeten we daarom op zoek gaan naar nieuwe actoren, visionairs uit het zuiden zoals Leonardo Boff en Wangari Matai. De WTO en de Wereldbank kunnen wel een rol blijven spelen, maar dan moeten ze terug naar hun mandaat van solidariteit en duurzame en sociale ontwikkeling. Hirsch: "Pas op het moment dat we grenzen stellen aan onze eigen investeringen, mensenrechten respecteren en lokale groepen ondersteunen om voor hun rechten en ideeën op te komen, slaan we de weg in naar een duurzame en houdbare economie".
Het Duurzaamheidsoverleg Politieke Partijen (DOPP) organiseerde op 8 maart de tweede lezingenreeks 'op zoek naar een duurzame economie'. Naast Danielle Hirsch spraken Myriam van der Stichele van SOMO over de toekomst van handelsverdragen en René Kleijn van het Centrum voor Milieuwetenschappen over toenemende grondstoffenschaarste. De volgende DOPP lezingenreeks is op 22 maart.
Lees meer over dit onderwerp
-
Nieuws / 2 februari 2026Zeven jaar na Brumadinho: straffeloosheid laat Vale’s rampen voortduren
Alweer 7 jaar geleden stortte de dam van mijnbouwbedrijf Vale in Brumadinho (Brazilië) in, waarbij maar liefst 272 mensen omkwamen en de omgeving ernstig werd vervuild. Terwijl de nabestaanden herdenken en strijden voor gerechtigheid, gaat de vervuiling nog altijd door.
-
Evenement / 26 januari 2026Civic space at the frontlines
Environmental Defenders and the Role of International Trade and Investment Policy
Both ENDS invites you to an interactive dialogue with experts from the UN, policy, academia, and civil society on environmental defenders and international trade. Together, we will explore how citizens, policymakers, academics, and activists can defend civic space and support those on the frontlines of environmental and human rights struggles. With a focus on the Netherlands’ role in international trade and investment policy, and drawing on the experiences of activists from the Philippines, the event aims to foster solidarity and identify strategic priorities to better protect environmental defenders amid the global crackdown on civic space
-
Nieuws / 22 januari 2026Shell start nieuwe arbitrageprocedure tegen Nederland over nasleep gaswinning Groningen
Shell klaagt Nederland aan in een nieuwe poging om verantwoordelijkheid te ontwijken voor de gevolgen van decennia van gaswinning in Groningen. Jarenlang veroorzaakte de gaswinning aardbevingen, werden meer dan honderdduizend woningen beschadigd, en leven bewoners in voortdurende onzekerheid, nog steeds wachtend op herstel, versterking en gerechtigheid.
-
Dossier /Agua Zarca: inheemse strijd tegen stuwdam kost levens
Inheemse Hondurezen verzetten zich tegen de Agua Zarca-dam. De strijd heeft meerdere levens gekost, waaronder dat van Berta Cáceres. Na grote druk trok de Nederlandse FMO zich terug uit het project.
-
Voor de pers / 13 januari 2026Onderzoek: FMO schoot tekort in controle bij project verbonden aan moord Berta Cáceres
TEGUCIGALPA/UTRECHT, 12 januari 2026 – De moord op de inheemse milieuactivist Berta Cáceres, die bijna 10 jaar geleden plaatsvond in Honduras, blijkt het resultaat te zijn van een georganiseerde criminele operatie, waarbij fondsen van Nederlandse Ontwikkelingsbank FMO misleid werden om illegale activiteiten te financieren. Dat concludeert het vandaag verschenen onderzoeksrapport van de onafhankelijke commissie ingesteld door de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten, de Hondurese staat en de nabestaanden van Berta Cáceres. FMO was jarenlang een belangrijke financier van het Agua Zarca-project. Berta Cáceres streed als inheemse leider tegen deze omstreden dam, en werd om die reden in maart 2016 vermoord.
-
Dossier /Gas in Mozambique
In 2011 werd in het noorden van Mozambique, in de kustprovincie Cabo Delgado, één van de grootste gasvoorraden ter wereld gevonden. Er wordt in totaal 25 miljard dollar geïnvesteerd om het gas te kunnen winnen. Tientallen multinationals en financiers zijn betrokken bij deze snelle ontwikkelingen. Voor mensen die in Cabo Delgado wonen is het heel moeilijk om enige invloed uit te oefenen op de plannen en activiteiten, terwijl zij de negatieve gevolgen ondervinden. Zij raken land kwijt door de komst van al deze bedrijven.
-
Blog / 11 december 2025Reflecties over het werken aan Nederlandse financiering voor Mozambique LNG
Door Anne de JongheAfgelopen dinsdag ontving ik een kort sms'je met groot nieuws: de minister had zojuist aangekondigd dat het financieringsbeleid voor het Mozambique LNG-project was stopgezet. Het was een besluit waar ik – samen met zoveel anderen – jarenlang voor heb gevochten. Pas nu, meer dan een week later, begint het langzaam tot me door te dringen dat we echt hebben gewonnen. Dat jaren van doorzettingsvermogen, frustratie, discussies en onderzoeken uiteindelijk tot dit resultaat hebben geleid. Het voelt nog steeds een beetje onwerkelijk.
-
Dossier /Exportkredietverzekeringen: wie betaalt de rekening?
Both ENDS pleit bij de overheid voor het uitsluitend verlenen van exportkredietverzekeringen aan duurzame projecten die geen sociale- en milieuschade aanrichten in het land waar ze plaatsvinden.
-
Voor de pers / 2 december 2025Einde Nederlandse betrokkenheid bij controversieel gasproject in Mozambique in zicht na terugtrekking TotalEnergies uit Nederlandse verzekering
DEN HAAG/CABO DELGADO, 1 december 2025 - Vandaag heeft minister van Financiën Eelco Heinen bekendgemaakt dat TotalEnergies zich terugtrekt uit een Nederlandse exportkredietverzekering van $640 miljoen voor een controversieel gasproject in Mozambique. Ondanks dat de Nederlandse regering jarenlang om deze beslissing heen heeft gedraaid, is hiermee alsnog een deel van de Nederlandse betrokkenheid bij dit desastreuze project beëindigd.
-
Dossier /Inheemse gemeenschappen bedreigd door Barro Blanco-dam in Panama
De Barro Blanco-dam in Panama zet inheems land onder water, met financiering uit Nederland. Both ENDS maakt zich hard voor de naleving van de rechten van de inheemse gemeenschappen rond de dam.
-
Publicatie / 27 november 2025
-
Milieurechtvaardige praktijk /De Negotiated Approach: inclusief en duurzaam watermanagement
De Negotiated Approach werkt van onderaf. Deze aanpak geeft gemeenschappen een stem bij het beheer van rivieren, waarborgt eerlijk en duurzaam gebruik van het water en voorkomt aantasting van kwetsbare ecosystemen.
-
Nieuws / 27 november 2025Gemeenschappen en internationaal consortium presenteren gemeenschapsgeleid plan voor natuurgebaseerde adaptatie aan zeespiegelstijging in kustgebieden van Bangladesh
Lokale gemeenschappen in de zuidwestelijke kustregio van Bangladesh hebben -samen met een internationaal consortium waaronder Uttaran, CEGIS en Both ENDS- een door de gemeenschap geleid plan gepresenteerd om klimaatverandering en de versnellende zeespiegelstijging het hoofd te bieden via natuurgebaseerde adaptatie. The People’s Plan for Upscaling Ecosystem-Based Adaptation schetst een opschaalbare strategie, geworteld in lokaal eigenaarschap en generaties aan ervaringskennis. Centraal staat Community-Based Tidal River Management (CBTRM), een bewezen aanpak die wateroverlast vermindert, landophoging stimuleert en ecologisch evenwicht herstelt door samen te werken met natuurlijke getijden- en sedimentprocessen.
-
Dossier /Geen VIP-rechten voor multinationals: Kies voor mens en milieu!
Inheemse volken in Paraguay zien zich bij hun pogingen de grond van hun voorouders terug te vorderen, gedwarsboomd door Duitse investeerders. In Indonesië zijn Amerikaanse mijnbouwbedrijven erin geslaagd nieuwe wetgeving ongedaan te maken die bedoeld was om de economische ontwikkeling van het land te stimuleren en de bossen te beschermen. Dat is de impact die investeringsverdragen kunnen hebben op de ontwikkeling en rechten van de bevolking op sociaal, milieu- en economisch gebied. Waarom? Vooral vanwege zogenaamde 'Investor-to-State Dispute Settlement'-clausules die vaak zijn opgenomen in dit soort verdragen.
-
Blog / 25 november 2025COP30 laat zien waarom het afschaffen van ISDS essentieel is voor echte klimaatactie
In mijn interventie op COP30 sprak ik over één van die krachten: het systeem van investeerder-staatarbitrage (ISDS). Via ISDS kunnen fossiele bedrijven regeringen voor miljarden aanklagen wanneer zij bossen willen beschermen, emissies willen reguleren of een verantwoord fossiel afbouwpad uitstippelen. Alleen al in het Amazonegebied worden honderden olie- en gasprojecten nog steeds beschermd door ISDS-clausules. Dit verandert bosbescherming in een financieel risico en creëert klimaatfinanciering in omgekeerde richting.
-
Dossier /Wetlands without Borders
Via het Wetlands without Borders-programma zetten we ons in voor duurzaam en maatschappelijk verantwoord beheer van het wetlandsysteem La Plata Basin in Zuid-Amerika.
-
Publicatie / 17 november 2025
-
Milieurechtvaardige praktijk /Niet-houten bosproducten (NTFPs)
Ongeveer één op de zes mensen, met name vrouwen, is direct afhankelijk van bossen voor hun levens en levensonderhoud, en dan vooral met betrekking tot voedsel. Dit laat zien hoe belangrijk bossen en niet-houten bosproducten (Non-Timber Forest Products / NTFP's) zijn voor de veerkracht van gemeenschappen. Deze producten zijn voor hen een bron van voedsel, water en inkomsten, maar hebben ook een culturele en spirituele betekenis.
-
Brief / 14 november 2025
Letter: TPAC’s report “Final Judgement Detailed Research MTCS’’
A coalition of Malaysian and international NGOs has released a memorandum in response to the recent TPAC report on the Malaysian Timber Certification Scheme (MTCS). The organizations express serious concerns about the independence, quality, and credibility of the assessment carried out by the Timber Procurement Assessment Committee (TPAC).
-
Dossier /Handelsverdragen
Handelsverdragen hebben vaak niet alleen vergaande gevolgen voor de economie van een land, maar ook voor mens en milieu. Vooral de meest kwetsbare groepen zijn de dupe van internationale handelsverdragen.
