Both ENDS

En
Nl
Zoeken
Nieuws / 15 October 2026

Nederlandse organisaties sluiten zich aan bij internationale actie tegen investor-state dispute settlement (ISDS)

Stel je voor: jarenlang hebben olie- en gasbedrijven kunnen profiteren van het grootste gasveld van Europa, terwijl de maatschappelijke kosten maar bleven stijgen.

In 2023 besloot de Nederlandse overheid uiteindelijk het gasveld in Groningen te sluiten. Maar nu eisen diezelfde olie- en gasbedrijven miljarden euro’s compensatie van de Nederlandse staat voor misgelopen inkomsten.

Stel je voor: in februari 2022 begon Rusland zijn oorlog van agressie tegen Oekraïne. Daarop stelde de EU sancties in tegen een aantal steenrijke Russische zakenlieden, waaronder miljardair Mikhail Fridman. In maart 2025 dient Mikhail Fridman via een vergeten clausule in een verouderd investeringsverdrag een schadeclaim in tegen de Nederlandse staat om honderden miljoenen euro’s compensatie te eisen.

 

Actie tegen ISDS

Wat deze twee gevallen gemeen hebben: Shell en ExxonMobil en Mikhail Fridman kunnen dit doen via een mechanisme genaamd Investor-State Dispute Settlement (ISDS), waar Nederland een centrale rol in speelt. Daarom sluiten Both ENDS, SOMO en Handel Anders zich vandaag aan bij een internationale coalitie van organisaties die de Europese Commissie vragen actie te ondernemen tegen Europese landen met ISDS in verouderde investeringsverdragen.  

 

Wat is ISDS?

Investor-State Dispute Settlement (ISDS) geeft grote bedrijven de mogelijkheid om miljardenclaims in te dienen tegen staten, als overheidsbeleid hun winsten raakt. Zij kunnen ISDS gebruiken om bijvoorbeeld strengere milieuregels, maatregelen om de volksgezondheid te beschermen, energiebeleid of klimaatmaatregelen aan te vechten. ISDS-zaken vinden plaats achter gesloten deuren en buiten de nationale rechtspraak om.

Bedrijven kunnen zo compensatie voor ‘misgelopen (toekomstige) inkomsten’ eisen. ISDS maakt deel uit van de talloze verouderde handels- en investeringsverdragen die Nederland getekend heeft. Sterker nog, Nederland is een spil in het internationale ISDS systeem. Tot voor kort was ISDS vooral iets waar Nederlandse bedrijven gebruik van maakten bij zaken in het buitenland. Maar Both ENDS, SOMO en Handel Anders waarschuwen al jaren dat ISDS ook tegen Nederland gebruikt kan worden. Deze twee casussen laten zien dat wijzelf nu ook een doelwit zijn van ISDS-zaken en dat dit het algemeen belang bedreigt.

 

Inbreukprocedure

HandelAnders, SOMO en Both ENDS roepen de Europese Commissie nu op om een zogenaamde inbreukprocedure te starten tegen Europese lidstaten die nog bilaterale investeringsverdragen hebben met ISDS. De basis voor de klacht is dat deze verdragen niet te verenigen zijn met Europese wetgeving, omdat ISDS geschillen oplost buiten de normale rechtsgang om en bepalingen in deze verdragen in strijd zijn met het EU mandaat om sancties te kunnen opleggen. 

 

Oproep

HandelAnders, SOMO en Both ENDS roepen Nederland op om bestaande bilaterale investeringsverdragen zo snel mogelijk in lijn te brengen met Europese wetgeving of deze verdragen op te zeggen, zodat deze niet meer worden gebruikt om maatregelen in het algemeen belang aan te vechten.

Zie voor voorstellen om hiertoe te komen: https://www.bothends.org/en/Whats-new/News/New-report-Phasing-out-ISDS-in-the-Netherlands-a-roadmap/

 

Nota bene:

https://www.somo.nl/nl/viering-60-jaar-nederlandse-investeringsverdragen-geen-reden-voor-feestje/&sa=D&source=docs&ust=1790844941574293&usg=AOvVaw1ZlYYAcysnpe0iIQ5CzOsl

Lees meer over dit onderwerp