Zij maken de milieubeweging wakker: een gesprek met twee jonge eco-feministen in de Vice Versa

In de afgelopen jaren ontving Both ENDS een extra bijdrage van €875.000 van de Postcode Loterij voor het Autonomy & Resilience Fund (2022–2025), uitgevoerd samen met de Global Alliance for Green and Gender Action (GAGGA). Hiermee konden we vrouwelijke activisten en hun gemeenschappen steunen met flexibele, op vertrouwen gebaseerde financiering, zodat zij urgente milieu- en klimaatproblemen naar eigen inzicht konden aanpakken. Belangrijk, omdat vrouwelijke milieuverdedigers wereldwijd steeds vaker te maken krijgen met klimaatverandering, repressie en een krimpende civiele ruimte.

Vandaag blikken we terug op een inspirerend evenement Civic space at the frontlines - Environmental Defenders and the Role of International Trade and Investment Policy. Het panel bestond uit Michel Forst, speciaal rapporteur van de VN voor milieuactivisten onder het Verdrag van Aarhus, Suzanne Kröger, parlementslid voor GroenLinks–PvdA, dr. Margit van Wessel, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Wageningen, Anne de Jonghe, beleidsadviseur bij Both ENDS, en Jonila Castro, nationaal woordvoerder van Kalikasan People's Network for the Environment. Met een publiek van maatschappelijke organisaties, academici, deskundigen op het gebied van verantwoordingsplicht en studenten bespraken we de effecten van Nederlandse economische activiteiten op milieuactivisten en hoe we steun kunnen bieden aan hen die in de frontlinie staan, in de strijd voor het milieu en de mensenrechten.

Coalitie: Herstel de afbraak en durf verder te gaan

Als Both ENDS zien we in dit coalitieakkoord een aantal voorzichtige stapjes in de goede richting. De groene lijn wordt licht ingezet, er is weer aandacht voor vrouwenrechten, het belang van het maatschappelijk middenveld wordt erkend en er wordt gesproken over handelsverdragen met aandacht voor wederzijdse belangen. Echter, zonder structurele verandering in hoe we handelen, investeren en samenwerken, blijven mooie woorden lege hulzen.

Het Women Environmental Programme Burkina Faso (WEP BF of WEP) is leidend in genderspecifieke klimaatsoplossingen, door de advocontwikkelingspositie rechtstreeks in de hand te leggen van boeren. "In Burkina Faso spelen vrouwen een cruciale rol in de landbouwproductie en het beheer van natuurlijke hulpbronnen, maar ze worden nog steeds geconfronteerd met systemische belemmeringen voor landeigenaarschap", legt een WEP-teamlid uit. "Ondanks de wettelijke bepalingen blijven diepgewortelde constitutionele normen de boventoon voeren, waardoor de toegang van vrouwen tot land beperkt blijft tot alleen het recht van de enkeling, dat bemiddeld moet worden door mannelijke familieleden."

Met het oog op milieutransfobie, een vorm van discriminatie waarbij transseksuelen en genderspecifieke groepen in hoge mate worden getroffen door milieuvervuiling, worden uitgesloten van klimaatmaatregelen, en worden gestigmatiseerd en uitgesloten door milieubewegingen, is de Grupo Orgulho, Liberdade e Dignidade (GOLD) een moedige en visionaire kracht voor verandering in Brazilië. Het hart van deze beweging is Débora Sabará, de leider van GOLD, een travesti-activist die veel moeite heeft gedaan om de perspectieven en behoeftes van LGBTIQAPN+ (Lesbian, Gay, Biseksueel, Trans, Interseksueel, Queer, Aseksueel, Panseksueel, Niet-binair en andere identititeiten), Inheemse en Afro-Braziliaanse gemeenschappen centraal te stellen in de discussie over klimaatrechtvaardigheid.

In Mozambique is land meer dan alleen grondgebied. Het is de basis van levensonderhoud, cultuur en autonomie voor veel gemeenschappen. Wanneer er bedrijven arriveren die grote stukken land opeisen voor mijnbouw, olie-exploratie of landbouw, staan de bewoners voor grote uitdagingen om hun rechten te doen gelden. De Landwet van Mozambique (1997) geeft gemeenschappen gebruikersrechten, wat ervoor zorgt dat ze land kunnen inzetten voor hun eigen levensonderhoud of culturele doelen.

Dit door FCDO gesteunde project, onderdeel van het GAGGA-programma, bracht zes door vrouwen geleide, community-based organisaties van over de hele wereld samen om te onderzoeken hoe zij omgaan met de gecombineerde uitdagingen van klimaatverandering, genderongelijkheid en conflict. Via een benadering van Feminist Participatory Action Research documenteerden de organisaties strategieën variërend van landrechten-activisme tot klimaatresistente landbouw. Daarbij werd zichtbaar hoe industrieën, militarisering en patriarchale systemen uitsluiting en onveiligheid in de hand werken. Hun bevindingen informeren inmiddels beleidsmakers en donoren over de noodzaak om leiderschap van vrouwen aan de basis beter te ondersteunen. In onderstaande Q&A deelt projectleider Tamara Mohr meer over het onderzoek, de belangrijkste inzichten en de bredere impact ervan.

Op 27 juni 2025 presenteerde demissionair minister Veldkamp via een Kamerbrief de contouren van het nieuwe subsidiekader ‘Focus’. Met de voorgangers van dit beleidskader, Samenspraak en Tegenspraak en Power of Voices, heeft Nederland jarenlang een voorlopersrol gespeeld. Nederland ontving internationale lof - door de nadruk te leggen op pleiten en beïnvloeden als effectieve strategie voor duurzame ontwikkeling én door de link tussen hulp en handel te erkennen.

Afgelopen week organiseerde GAGGA, de Global Alliance for Green and Gender Action, samen met FCAM en Mama Cash, en met Both ENDS als een van de alliantieleden, haar wereldwijde bijeenkomst in Indonesië. Het doel van deze bijeenkomst was om grensoverschrijdende samenwerking tussen bewegingen en regio’s te vieren en vooruit te kijken, met als doel het versterken van de collectieve kracht van gender-, klimaat- en milieurechtvaardigheidsbewegingen.