Both ENDS


Barro Blanco

In het westen van Panama loopt de Tabasará rivier. Vanaf 2011 wordt hier gebouwd aan een stuwdam, de Barro Blanco. Deze stuwdam moet zo’n 28 Megawatt energie opleveren en de economie van Panama stimuleren. Bovendien draagt deze ‘groene’ stroom bij aan de vermindering van CO2 uitstoot. Een ontwikkeling waar iedereen bij gebaat is dus – of toch niet?

 

bb2  

Inheemse bevolking

Rondom het stroomgebied van de rivier wonen Ngäbe families, die deel uitmaken van de inheemse bevolkingsgroep Ngäbe-Buglé, een stam van zo’n 200.000 mensen. Deze bewoners worden in hun bestaan bedreigd door de dam. De Barro Blanco zal er voor zorgen dat een deel van hun huizen, hun religieuze, culturele en historische plekken onder water zullen verdwijnen. De stromende rivier zal veranderen in een stilstaand meer, met ernstige gevolgen voor de voedselvoorziening en het landschap. Het milieu en de biodiversiteit rond de rivier zullen ingrijpend veranderen.


 

De grote spelers

De bouw en financiering van de dam is in handen van grote partijen. Het Panamese bedrijf Genisa is verantwoordelijk voor de bouw en de exploitatie, maar de financiering komt van een aantal buitenlandse partijen. Zo is de Nederlandse Financierings Maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) als financier betrokken bij het project. Samen met de Deutsche Investitions- und Entwicklungsgesellschaft (DEG) en de Central American Bank for Economic Integration (CABEI) steken zij 77 miljoen US dollar in de dam. FMO, voor 51% in handen van de Nederlandse staat, is een grote en groeiende speler in de financiering van ontwikkelingsprojecten, met een leenportefeuille van €6,6 miljard in 2013.

 

Geen inspraak

De Ngäbe gemeenschap in het gebied is boos over het gebrek aan inspraakmogelijkheden rondom de besluitvorming van Barro Blanco. Genisa heeft onder andere gefaald in het organiseren van een degelijke publieke hoorzitting. De lokale milieu- en mensenrechtenbeweging M-10, die vooral bestaat uit omwonenden van de dam, geeft aan dat niemand in de lokale gemeenschappen geconsulteerd is voorafgaand aan het besluit tot de bouw van de dam. Voor een besluit als deze is free, prior and informed consent van de inheemse bevolking noodzakelijk. Dit is een recht dat vastgelegd is in de VN-verklaring over de rechten van inheemse volkeren. Bij de besluitvorming rond Barro Blanco is hierin tekortgeschoten.

 

Genisa heeft bovendien in de sociale- en milieueffect rapportage aangegeven dat er niemand voor dit project hoeft te verhuizen. Een onafhankelijk onderzoek van de VN in 2013 wees echter uit dat het waterniveau enkele meters hoger zal uitkomen dan eerdere rapporten van Genisa beweerden. Hierdoor zullen wel degelijk
  Barro Blanco dam august 2013_b

een aantal huizen en een school onder water komen te staan. Toen de Ombudsman van de Europese Investeringsbank (EIB) de milieueffectreportage opnieuw wilde laten onderzoeken, trok Genisa zijn financieringsverzoek bij deze instantie in, waardoor dit onderzoek niet is uitgevoerd. Van het aantal mensen dat zal  worden getroffen door de dam is pas in het bovengenoemde VN-rapport uit 2013 een eerste serieuze inschatting gemaakt.

 

Begin 2012 bezette de Ngöbe-Buglé stam uit protest de Inter-American highway die dwars door Panama loopt. Daarbij vielen door ingrijpen van overheidstroepen zeker 2 doden en 40 gewonden, meer dan 100 mensen werden opgepakt. Het protest tegen de dam verstomde echter niet, integendeel.  De afgelopen jaren heeft de Ngäbe gemeenschap vaak van zich laten horen in vreedzame protesten. Naarmate de bouw van de dam vorderde, werden de protesten heviger en de sfeer tussen bewoners en overheidstroepen grimmiger. Begin 2014 leek een langdurige protestactie – waarbij demonstranten zich op de oever van de rivier hadden verschanst om de aanvoer van bouwmaterialen te verhinderen -  uit de hand te lopen, maar uiteindelijk liep dat met een sisser af.

 

 

barroBlancoMooi     

De rol van FMO

Anouk Franck van Both ENDS volgt het project al vanaf het moment waarop de huidige financiers hun investering overwogen. Zij zag dat de juiste procedures niet altijd gevolgd werden in de besluitvorming rond Barro Blanco. “De FMO moet bij zo’n grote ingreep in een gebied zeker weten dat omwonenden ingestemd hebben met het project op basis van voldoendeen tijdige informatie. Volgens een deel van de Ngäbe-Buglé is dat recht bij de planning en constructie van Barro Blanco geschonden, met grote gevolgen voor de lokale bevolking. We zijn al jaren met de FMO in gesprek over deze zaak. Een ontwikkelingsbank die zijn standaarden op mensenrechtengebied serieus neemt zou niet betrokken moeten zijn bij dit project. Zeker de FMO niet, die zich met de verkoop van duurzaamheidsobligaties graag profileert als verantwoorde bank.”


 

FMO heeft duurzaamheid hoog op haar agenda staan. Volgens Franck leggen ze de nadruk op ‘corporate governance’ en besteden ze aandacht aan de belangen van lokale stakeholders. Toen de M-10 en Both ENDS in 2011 bezwaar aantekenden tegen het besluit van FMO om geld te steken in de dam, antwoordde FMO dat aan alle voorwaarden was voldaan. Franck noemt dat vreemd, want zelfs vóór dit besluit, liep er in Panama al een rechtszaak tegen de goedkeuring van de Barro Blanco dam.

 

Kamervragen

De problemen rond Barro Blanco blijven ook in de Nederlandse politiek niet onopgemerkt. Naar aanleiding van een VPRO-documentaire werden in 2012 al Kamervragen gesteld en in 2014 nogmaals. Voor minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking was dat nog geen aanleiding er bij FMO op aan te dringen de lening terug te trekken. Ze erkent dat een deel van de lokale bewoners rond de rivier zich niet vertegenwoordigd voelt bij de inspraakprocedure over de dam, maar verbindt daar voorlopig nog geen consequenties aan.

 

bb

Klachtenmechanisme FMO

Tot voor kort had FMO geen formeel klachtenmechanisme, zoals dat bij de Wereldbank en de EIB wel de norm is. Onafhankelijk onderzoek naar de klachten van M-10 was daardoor niet mogelijk. Op aandringen van en in samenwerking met onder andere Both ENDS is zo’n klachtenmechanisme ontwikkeld voor FMO. Deze is in januari 2014 in werking getreden. FMO is hiermee de eerste bilaterale Europese ontwikkelingsbank die een dergelijk mechanisme heeft opgericht en de Duitse DEG heeft zich hierbij aangesloten. Het mechanisme heeft geen wettelijke kracht, maar heeft als doel onafhankelijk vast te stellen of de banken zich aan hun eigen regels hebben gehouden of, als daarvoor interesse is bij de klagende partij, een rol te spelen als onafhankelijke bemiddelaar.

 

 

Ngäbe indigenous near Barro Blanco dam  

Op 5 mei 2014 werd zodoende een klacht ingediend bij FMO door de M-10 met betrekking tot de bouw van Barro Blanco. Zij stellen dat FMO zich niet heeft gehouden aan haar eigen sociale en milieustandaarden bij de investering in deze dam. Franck: “Het expertpanel van het klachtenmechanisme bespreekt de kwestie momenteel met alle partijen en zal alle beschikbare documentatie doornemen. Uiteindelijk zal het panel, na zowel de klagende partij als de FMO te hebben geraadpleegd, een rapport schrijven met aanbevelingen, en het klachtenbureau van de FMO zal er dan op toezien dat die aanbevelingen inderdaad worden opgevolgd.”

 

Dit proces kan maanden duren, maar toch is het een stap in de goede richting. Deze eerste zaak kan ertoe leiden dat grote banken en bedrijven in de toekomst vaker ter verantwoording geroepen zullen worden voor de gevolgen van hun activiteiten voor mens en milieu.

Annulering bevel tot ontruiming

Afgelopen maand nam het Panamese gerechtshof een belangrijk besluit met betrekking tot de Barro Blanco dam. Een bevel tot ontruiming van het land van Manolo Miranda en andere bewoners van het gebied werd tijdelijk geannuleerd. Dit neemt de directe dreiging van gedwongen vertrek van hun grond weg. Toch zijn de Ngäbe er niet gerust op. Ze blijven protesteren tegen de verdere bouw van de dam en dringen er bij de onafhankelijke experts op aan het onderzoek snel af te ronden.

 

Bouwstop

Op 10 februari 2015 kwam ANAM, de Panamese milieuautoriteit, toch nog met goed nieuws: de bouw van de dam is tijdelijk stilgelegd. Tot grote vreugde van M-10, die lang heeft aangedrongen op het stoppen van de bouw van de dam. “We zijn onder druk gezet en sommigen van ons zijn zelfs aangeklaagd, maar zijn altijd blijven strijden voor het recht op inspraak over projecten op ons territorium”, aldus M10-vertegenwoordiger Manolo Miranda. Uiteraard is Both ENDS zeer tevreden met deze beslissing. In het jaar 2014 hebben we samen met partnerorganisatie SOMO M-10 geholpen met het indienen van een klacht bij de FMO. Het is dan ook zeer waarschijnlijk dat de voorlopige stopzetting van de bouw van de dam invloed zal hebben op de afhandeling hiervan. Maar voor nu zijn M-10 en de Ngöbe-gemeenschap erg blij dat hun bezwaren serieus worden genomen.

 

Bouw toch weer hervat, onder druk van FMO

Op maandag 4 mei maakte de Panamese regering bekend dat de dam toch zal worden afgebouwd. Het contract met de oorspronkelijke projectontwikkelaar, Genisa, zal hoogstwaarschijnlijk worden beëindigd en er zal worden gezocht naar andere projectontwikkelaars. Volgens vertegenwoordigers van de Ngöbe Buglé gemeenschap zal dit niets helpen: de dam zal hoe dan ook schade aanrichten in hun leefgebied. Ze verlieten dan ook uit protest de Ronde Tafel dialoog met de Panamese regering, die in februari 2015 was gestart om een oplossing te zoeken rondom de controversiële dam. Ook Both ENDS vreest dat het contracteren van een andere projectontwikkelaar weinig tot niets zal veranderen: als de dam eenmaal af en in werking is, zal een groot gebied onder water komen te staan.

 

150528_ Image update Barro Blanco2

 

De FMO zegt oog te hebben voor de sociale- en milieuproblemen die de dam veroorzaakt, maar het rapport naar aanleiding van de klacht laat al maanden op zich wachten. Bovendien verscheen in de Volkskrant van 18 mei 2015 een artikel waaruit blijkt dat de FMO druk heeft uitgeoefend op de Panamese regering om de bouw van de dam voort te zetten. Achter gesloten deuren heeft de FMO erop aangedrongen vooral door te gaan met de bouw omdat stoppen, of doorgaan onder andere voorwaarden of met een ander bouwbedrijf, financiële verliezen zou veroorzaken.

 

150608_update Barro Blanco longread  

FMO handelde in strijd met eigen richtlijnen

Bijna een jaar nadat de klacht was ingediend, verscheen op vrijdag 29 mei het rapport van de onafhankelijke klachtencommissie van FMO en de Duitse ontwikkelingsback DEG. Het langverwachte rapport stelt vast dat de banken niet genoeg rekening hebben gehouden met de rechten van de lokale bevolking en de effecten op het milieu. Daarmee constateert het rapport dat FMO heeft gehandeld in strijd met haar eigen richtlijnen. Hoewel FMO en DEG erkennen dat ze de gevolgen van de dam onvoldoende geëvalueerd hebben, beloven ze geen concrete stappen om tot een oplossing te komen. De banken claimen onvoldoende invloed te hebben op het overheidsbeleid in Panama om een overeenkomst met alle belanghebbenden te bereiken. Eerder heeft FMO echter wel degelijk geprobeerd de Panamese overheid te beïnvloeden, toen zij aandrong op het voortzetten van de bouw van de dam.

 

Anouk Franck van Both ENDS verbaast zich over de reactie van FMO. ‘In plaats van aandringen op hervatting van het project zouden de banken nu juist moeten tonen dat ze de belangen van de lokale bevolking serieus nemen, in lijn met hun beleid. FMO geeft in gesprekken altijd aan dat zij er met haar klanten aan werkt om beter milieu- en sociaal beleid te voeren, maar doet in het geval van Barro Blanco aantoonbaar het omgekeerde. Wij vinden dan ook dat FMO zich moet terugtrekken uit dit project, omdat nu zwart op wit is vastgesteld dat zij zich niet aan haar richtlijnen heeft gehouden. Om dit soort toestanden in de toekomst te voorkomen, vinden we bovendien dat het uitvoeren van een human rights impact assessment standaardprocedure moet worden bij FMO. Dat is een belangrijk instrument om te verzekeren dat mensenrechten en milieubehoud bij toekomstige projecten gewaarborgd worden.’


M-10 uit zorgen bij Nederlandse ambassadeur

Naar aanleiding van het rapport bood M-10 op 4 juni 2015 – mede namens lokale overheden en Europese partners, waaronder Both ENDS – een brief aan de Nederlandse en Duitse ambassadeurs in Panama aan. In de brief roept M-10 de Nederlandse en Duitse overheid op om FMO en DEG te verplichten de rechten van de lokale bevolking te respecteren. Tevens dringen de ondertekenaars erop aan dat de overheden ervoor zorg dragen dat hun ontwikkelingsbanken effectbeoordelingen op mensenrechten uitvoeren voor hoge risico projecten en afzien van de financiering van projecten die invloed hebben op het land en de natuurlijke hulpbronnen van de inheemse volkeren zonder hun vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming.

 

 

Voor meer informatie en achtergrond:


1 juni 2015:     FMO handelt in strijd met eigen richtlijnen bij bouw Barro Blanco dam

18 mei 2015:  FMO drong aan op voortzetten bouw omstreden Barro Blanco-dam

6 mei 2015:    Bouw Barro Blanco dam wordt hervat

11 febr 2015:  Bouw Barro Blanco dam eindelijk stilgelegd

7 mei 2014:    De klacht op grievance mechanisms.org

28 febr 2014:  Kamervragen over de aanleg van de Barro Blanco dam

18 febr 2014:  Confrontatie dreigt bij Barro Blanco dam in Panama

14 febr 2014:  Klacht indienen bij de FMO?

19 juni 2013:  Onderzoek VN-rapporteur James Anaya

15 okt  2012:  Kamervragen over rol FMO bij Barro Blanco


Nl
En

schrijf u in
  • 160916_palmolieknop.png
  • 160916_Nicaraguakanaalknop.png
  • banner_climate_fund.png
  • banner_jwhi2.png
  • banner_richforests.png
  • banner_harbour_expansion.png
  • banner_barro_dam.png
  • schrijf u in