Both ENDS

  • 160916_Nicaraguakanaalknop.png
  • kleur-tegenm-100px_MR_PB.png
  • banner_climate_fund.png
  • banner_results3.png
  • banner_richforests.png
  • banner_harbour_expansion.png
  • banner_barro_dam.png

TTIP - Transatlantic Trade and Investment Partnership

TTIP_actie_10-10.jpg

Internationale handel- en investeringsverdragen bestaan er in alle soorten en maten: tussen landen, tussen groepen landen, tussen bedrijven en overheden. Deze verdragen zijn in eerste instantie bedoeld om handel en investeringen te bevorderen en investeerders te beschermen en zouden moeten bijdragen aan economische groei en werkgelegenheid. Vooral in tijden van economische crisis worden handelsverdragen gezien als het redmiddel voor economisch herstel. Tegenstanders hameren er echter op dat dit soort verdragen teveel macht geven aan bedrijven en dat ze vergaande negatieve gevolgen kunnen hebben voor mens en milieu. Bovendien staan de door voorstanders beloofde opbrengsten erg ter discussie.

Momenteel zijn de onderhandelingen gaande over ‘s werelds grootste handels- en investeringsverdrag ooit: het ‘Transatlantic Trade and Investment Partnership’ (TTIP) tussen de Verenigde Staten (VS) en de Europese Unie (EU). De onderhandelingen tussen de twee partijen zijn in juli 2013 begonnen in Washington. Het is lastig de staat van de onderhandelingen en feitelijke vorderingen goed te volgen omdat de gesprekken achter gesloten deuren plaatsvinden. Wel is duidelijk dat het voorgestelde verdrag niet alleen grote gevolgen zal hebben voor mens en milieu in de VS en de EU, maar ook voor de rest van de wereld. Bovendien wordt het verdrag gezien als de standaard voor toekomstige verdragen, die gesloten zullen worden met landen en regio’s in Afrika, Azië, Latijns Amerika en de Cariben. Door deze voorbeeldfunctie is het debat over TTIP veel meer dan een debat over dit ene verdrag; we geven nu vorm aan de wereldhandel van de toekomst.

 

Vanwege de directe gevolgen voor ontwikkelingslanden, en vanwege de ambitie om TTIP de standaard voor de toekomst te laten zijn, vindt Both ENDS het van groot belang om aan een open debat over TTIP bij te dragen.

ACHTERGRONDINFORMATIE


TTIP staat ondertussen goed in de schijnwerpers. Velen hebben er wel eens van gehoord. Maar wat is het nou precies? En wat voor gevolgen zal het gaan hebben? Zowel voor mens en milieu ‘hier’ als ‘daar’ in ontwikkelingslanden.

 

Sinds het begin van de onderhandelingen zijn er tien onderhandelingsrondes geweest, waarvan de laatste plaats vond op 15 juli 2015. Streven is om eind 2015 tot een akkoord te komen maar door onenigheden tussen de twee partijen is het maar de vraag of dit gaat lukken.

 

De onderhandelingen rondom TTIP gaan over veel meer dan alleen het opheffen van handelstarieven. Het voornaamste onderwerp van gesprek zijn de ‘non-tarifaire’ handelsbarrières, zoals de uiteenlopende regelgeving tussen de VS en de EU. Regelgeving die vaak bedoeld is om de veiligheid van producten te garanderen en om arbeidsomstandigheden en het milieu te beschermen. Het doel is om deze regelgeving hetzelfde te maken of in elk geval wederzijds te erkennen. Dat zou handel stimuleren en dus zorgen voor economische groei en meer werkgelegenheid.

 

ISDS

Het misschien wel meest controversiële onderdeel van het voorgestelde TTIP verdrag betreft het opnemen van een ‘Investor-to-State’ geschillenbeslechting, het zogenaamde ‘Investor to State Dispute Settlement’ mechanisme (ISDS). Dit mechanisme bestaat al in meer dan 3000 investeringsverdragen en zorgt ervoor dat bedrijven direct een overheid kunnen aanklagen wanneer er door beleid van die overheid (potentieel) winstverlies optreedt. Een ad-hoc tribunaal van commerciële juristen beslist dan of een claim gegrond is. Dit zou, in het geval van TTIP, betekenen dat investeerders de jurisdictie van nationale rechters in Europese landen kunnen omzeilen. Ook kan vrijwel elke nieuwe overheidsmaatregel, zoals bijvoorbeeld veranderingen in nationale milieuwetten of subsidieregelingen voor duurzame energie, leiden tot forse investeringsclaims. Als de staat bij elke nieuwe maatregel rekening moet houden met mogelijke investeringsclaims dan zet dit een krachtige rem op het invoeren van nieuwe regelgeving, ook als deze in maatschappelijk belang is. Dit wordt ook wel ‘regulatory chill’ genoemd. ISDS zorgt er dus voor dat landen bepaalde regels op sociaal gebied of op het gebied van milieubescherming niet door voeren, omdat ze anders een schadeclaim kunnen verwachten. Bovendien hebben internationale bedrijven onder ISDS niet alleen een voorsprong op overheden maar ook op nationale bedrijven, dat negatieve gevolgen kan hebben voor lokale economische spelers.

 

Niet alleen het voorgestelde ISDS mechanisme binnen TTIP baart Both ENDS zorgen. ISDS claims binnen bestaande (bilaterale) handelsverdragen hebben veel ontwikkelingslanden al behoorlijk wat schade berokkend. Schade claims van internationale bedrijven kosten lokale overheden bakken met geld, terwijl nationale bedrijven worden weg geconcurreerd. Wat velen niet weten is dat Nederland voorop loopt op het gebied van internationale arbitrage. Nederland is na de VS het land vanuit waar de meeste ISDS procedures worden gestart. Voor een belangrijk deel is dit te danken aan de bijna honderd bilaterale investeringsverdragen (BITs), inclusief ISDS, die Nederland heeft afgesloten met (ontwikkelings)landen. Verder is dit te danken aan het feit dat veel buitenlandse bedrijvenhun hoofdkantoor (de zogeheten ‘brievenbusfirma’) hebben gevestigd in Nederland, omdat zij hier belastingvoordelen genieten. Hierdoor kunnen zij de Nederlandse BITs inzetten om landen aan te klagen waarin ze investeren.De toenemende negatieve gevolgen van ISDS in investeringsverdragen is een van de belangrijkste redenen waarom steeds meer ontwikkelingslanden bestaande handelsverdragen met Nederland (willen) opzeggen.

 

ROL BOTH ENDS


Both ENDS bekritiseert dit systeem al jaren. Niet alleen vanwege de grote invloed en de rechten die het bedrijven geeft zonder enige verplichtingen, maar ook vanwege het grote gebrek aan transparantie ervan. Both ENDS is van mening dat de negatieve ervaringen met ISDS als voorbeeld zouden moeten dienen voor de TTIP onderhandelingen. Ons handelssysteem is er nu en in de toekomst niet bij gebaat om een systeem als ISDS te handhaven.

 

Negatieve gevolgen ontwikkelingslanden

In de discussie rondom TTIP wordt vooral ingezoomd op de negatieve gevolgen ‘hier’. Zo zal het harmoniseren of wederzijds erkennen van elkaars regels leiden tot lagere standaarden op veiligheid, milieu en gezondheid en verslechterde arbeidsomstandigheden in Europa. Bovendien zullen de beloofde opbrengsten voornamelijk naar het internationale bedrijfsleven gaan. En is het maar zeer de vraag of het ‘gewone’ volk meeprofiteert en of werkgelegenheid zal toenemen. Het invoeren van het verdrag zal bovendien ook veel geld gaan kosten. Iets dat vaak onbenoemd blijft.

Both ENDS maakt zich echter vooral grote zorgen over de gevolgen die het verdrag zal hebben voor ontwikkelingslanden. Hier wordt tot nu toe erg weinig aandacht aan besteed en moet veel beter worden meegenomen in de onderhandelingen. Feit is namelijk dat TTIP een ernstige dreiging zal vormen voor beleidscoherentie. En de afgesproken Sustainable Development Goals zullen hierdoor ondermijnd worden.

 

Een direct negatief gevolg van het voorgestelde TTIP verdrag op ontwikkelingslanden is dat de handel tussen ontwikkelingslanden en de VS/EU (nog verder) verstoord wordt. Ontwikkelingslanden zullen minder toegang krijgen tot de markten van de VS en de EU. En door de positieve discriminatie van TTIP voor ‘lokale’ producten uit de VS/EU, zullen ontwikkelingslanden hun export naar de TTIP-landen zien afnemen.

 

Naast dit direct aantoonbare gevolg zal het verzwakken van milieuwetgeving niet alleen gevolgen hebben voor de EU en de VS zelf. Zwakkere milieu standaarden in ‘s werelds grootste machtsblokken gaat lijnrecht in tegen de beloftes en de inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan. Klimaatverandering is een wereldwijd probleem dat geen grenzen kent en de armste mensen op aarde onevenredig hard treft. Klimaatverandering is een van de grootste veroorzakers van honger en armoede en een direct gevolg van de manier waarop wij ons voedsel produceren en handel drijven. We hebben fundamenteel andere regels nodig om klimaatverandering effectief tegen te gaan.

 

Ook specialisten op het gebied van mensenrechten kijken kritisch naar de ontwikkelingen op handelsgebied. In een brief van juni 2015 uiten verschillende ‘Speciale Rapporteurs’ van de VN hun zorgen. Zij achten het zeer aannemelijk dat TTIP (vooral dankzij ISDS), net als andere handels- en investeringsverdragen, de meest kwetsbare groepen in ontwikkelingslanden het hardst zal raken.

 

De rechten van inheemse volken komen er verder door in de knel en internationale schuld onderhandelingen komen in gevaar. Door het voorop stellen van handels- en investeringsbelangen, het verwaarlozen van beschermende wetgeving en het ondermijnen van nieuw publiek beleid komt de realisatie van onder andere het recht op leven, voedsel, water, gezondheidszorg, onderwijs en onderdak ernstig onder druk te staan. Ook het recht op goede arbeidsomstandigheden, een schoon milieu en het recht om niet onderworpen te worden aan gedwongen verhuizingen zullen verder worden bedreigd.

 

Allemaal rechten die internationaal afgesproken zijn in verschillende verdragen en waar landen zich aan moeten houden. Helaas bestaat voor deze internationale verdragen geen ‘harde wetgeving’ en rechtspraak, in tegenstelling tot de handelswetgeving die met ISDS formeel belegd is. Simpel gezegd, hebben we dus een mondiaal rechtssysteem dat de rechten van bedrijven wel beschermt, terwijl de bescherming van mensenrechten geen formeel rechtssysteem kent.

 

Both ENDS maakt zich, samen met vele anderen, ernstige zorgen over het voorgestelde TTIP verdrag. De negatieve gevolgen die het verdrag zal gaan hebben voor mens en milieu overal ter wereld, wegen wat ons betreft sterk op tegen de beloofde en omstreden financiële voordelen. Vooral de relatie tussen ‘noord’ en ‘zuid’ en de impact die investeringsakkoorden hebben op ontwikkelingslanden, zijn zeer belangrijke aandachtspunten van Both ENDS.

 

'To change a BIT is not enough' 

Both ENDS ziet de commotie rondom TTIP als een kans om de discussie breder te trekken en ook de discussie rondom bilaterale investeringsverdragen op de kaart te zetten. Both ENDS werkt al lange tijd op de negatieve gevolgen van investeringsverdragen op ontwikkelingslanden en maakt zich vooral zorgen over de ISDS mechanismen in de bestaande verdragen. Samen met partners in ontwikkelingslanden werkt Both ENDS aan voorstellen om internationale beleidsregels voor investeringen dusdanig te hervormen dat zij internationale inspanningen voor inclusieve en duurzame ontwikkeling daadwerkelijk bevorderen. Bilaterale investeringsverdragen zouden volgens Both ENDS moeten worden herzien, zodat ze meer in het voordeel van ontwikkelingslanden werken. In september 2015 publiceerde Both ENDS daarom het rapport ‘To change a BIT is not enough’ dat, aan de hand van verschillende voorbeelden, de verstrekkende gevolgen wil laten zien van de ISDS mechanismes in deze verdragen.

 

'Fair Green and Global' slaan alarm tegen TTIP

Both ENDS is penvoerder van de ‘Fair Green and Global’ alliantie (FGG) waarin verschillende organisaties zich actief inzetten tegen TTIP door middel van lobby, onderzoek en actie. Naast het bieden van technische kennis, zijn we voortdurend in gesprek met het Ministerie van Buitenlandse Zaken over het gebrek aan beleidscoherentie in de Nederlandse ondersteuning van TTIP, onder andere door de effecten die het verdrag zal hebben op ontwikkelingslanden en mondiale duurzaamheid. Om de inspanning van de verschillende organisaties op TTIP beter te organiseren heeft Both ENDS, samen met TNI, SOMO en Milieudefensie, de Stop TTIP organisatie opgezet. Stop TTIP organiseert zaterdag 10 oktober 2015 een manifestatie tegen TTIP in Amsterdam.

HANDIGE LINKS


StopTTIP website, Both ENDS, TNI, Milieudefensie, SOMO, Greenpeace, WILPF Nederland, Partij voor de Dieren, Aarde-Boer-Consument Platform, Foodwatch, GroenLinks, FNV, SP, Internationale Socialisten, Wemos, Vrijschrift 

Feiten en fabels - 10 claims over TTIP (september 2015), PJA, SOMO, TNI

BOTH ENDS CONTACTPERSONEN


Burghard Ilge senior programmamedewerker

Nl
En

schrijf u in