Both ENDS


Nicaragua-kanaal

De regering van Nicaragua heeft een Chinees bedrijf opdracht gegeven tot de bouw van een kanaal dwars door het land. Dit kanaal moet Nicaragua voor eens en altijd uit de armoede trekken, maar betekent voor de lokale gemeenschappen vooralsnog het tegendeel.

 

Grote broer van het Panamakanaal

Het Nicaraguakanaal moet, net als het Panamakanaal, de Pacifische kust met de Caribische kust verbinden en zal over een afstand van 287 kilometer nog grotere schepen kunnen laten passeren. Hiermee moet Nicaragua een belangrijke transport-hub worden. Naast het kanaal komen er o.a. twee vrijhandelszones, een oliepijplijn, twee havens, een vliegveld en toeristische complexen. Het kanaal zal zorgen voor voorspoed en Nicaragua voor eens en voor altijd uit de armoede trekken, zo luidt de lezing van de regering. Om dit mogelijk te maken, gaf de overheid in 2013 toestemming aan een investeerder uit Hong Kong, HKND, voor de uitvoering van dit megaproject.

  

route_van_het_kanaal

Bron foto: El Nuevo Diario, 7 juli 2014

 

Landrechten worden op grote schaal geschonden

web_Bordje geplaatst in Monkey Point. Foto Nick

Bordje in Monkey Point: "Gemeenschappelijke inheemse bezittingen zijn geen object van koop of verkoop". Foto: Nick Middeldorp

  

Het project heeft nu al grote gevolgen voor de lokale bevolking, ook al is de eerste schop nog niet eens de grond ingegaan. "Het is bijna niet te geloven, maar er is binnen één week een wetswijziging doorgevoerd die maakt dat de Chinese investeerder de komende 100 jaar toegang geeft tot álle natuurlijke hulpbronnen in heel Nicaragua, om zijn projecten te kunnen ontwikkelen", vertelt Mónica López, activist en milieuadvocate. "Onder deze nieuwe wet kan iedereen zonder pardon van zijn land worden gezet, zonder enige tegenspraak." Bovendien komt langs beide kanten van het kanaal een strook van tien kilometer in handen van HKND. Alle mensen die er nu wonen - volgens de overheid 30.000, volgens critici eerder tussen de 100.000 en 200.000 – zullen verplaatst moeten worden.

 

Veel lokale boerenfamilies zijn dan ook terecht bang dat ze van hun land zullen worden gezet. Ze zullen op basis van de kadastrale prijzen gecompenseerd worden voor hun land. Maar die prijzen liggen vaak ver onder de marktwaarde, dus ergens anders land kopen zit er niet in. En mensen die geen officiële landtitel hebben, krijgen niets. Veel families kunnen dus geen kant op, en die mensen zoeken nu al hun heil in gebieden die officieel beschermd natuurgebied zijn.

 

Eilandbewoners in de problemen

Een groot deel van het kanaal zal dwars door het Nicaraguameer in het Zuidwesten van het land lopen. Both ENDS medewerkers Sanderijn van Beek en Eva Schmitz spraken in november 2015 met bewoners van het vulkaaneiland Ometepe, dat midden in het meer ligt. Señor Alfredo Nuñez* woont al het grootste deel van zijn leven op het eiland. Hij maakt zich, net als bijna alle 35 duizend inwoners van het eiland, grote zorgen. Het meer is het grootste zoetwaterreservoir van de regio, en men vreest dalende visstanden en slechtere waterkwaliteit. "Het meer is op sommige plaatsen maar acht meter diep, terwijl het minstens 35 meter diep moet zijn voor de grote containerschepen", zucht Alfredo. "Ze gaan explosieven gebruiken om het kanaal uit te diepen en dat is funest voor het ecosysteem."
 

Het leven van de eilandbewoners is compleet overhoop gegooid sinds de plannen voor het kanaal bekend werden. Meerdere mensen hebben eind oktober 2015 een aantal dagen in de cel gezeten vanwege het meedoen aan een demonstratie tegen het kanaal. Alfredo: "En dat is nog het minste. Al ons geld gaat op aan het protesteren. We moeten de boot nemen om de andere mensen in de Kanaalzone te ontmoeten en protesten voor te bereiden en dat kost geld. Ik ken mensen die in de VS zitten om geld te verdienen zodat ze hun schulden kunnen afbetalen." Naast geld, kost het ook veel tijd. "Boeren zoals ik produceren minder voedsel omdat we een groot deel van onze tijd bezig zijn ons te organiseren tegen de komst van het kanaal."

 

*naam is om veiligheidsredenen gefingeerd.

  

web_Ometepe

Ometepe

 

Gebrekkige naleving van internationale afspraken

Dit verhaal is illustratief voor wat er op grote schaal in de hele wereld gebeurt. Overal worden grote infrastructuurprojecten uit de grond gestampt waarbij de lokale bevolking en de natuur het moeten ontgelden. Dit ondanks internationale standaarden en verdragen die dat zouden moeten voorkomen.

 

Een voorbeeld hiervan is FPIC (Free, Prior and Informed Consent). FPIC houdt in dat lokale gemeenschappen inspraak hebben in projecten op hun territorium, zonder onder druk te worden gezet (free), voordat het project begint (prior) en op basis van juiste informatie (informed). Veel overheden in landen waar inheemse groepen wonen, functioneren echter niet goed genoeg om het consult naar behoren uit te voeren. Vaak worden gemeenschapsleiders omgekocht om hun handtekening te zetten, worden handtekeningen van inheemse bewoners verzameld zonder dat zij weten waarvoor, of worden ze zelfs bedreigd en gedwongen om hun handtekening te zetten.

 

Een dubieuze handtekening
Zo tekende de voorzitter van het Rama en Kriol-territorium op 3 mei 2016 een akkoord met de Nicaraguaanse Commissie voor de Ontwikkeling van het Kanaal, waarin hij toestemming gaf voor het gebruik van dit territorium voor het kanaal. De voorgestelde route van het kanaal loopt door het inheemse territorium van de Rama en Kriol. Volgens het principe van FPIC, ook erkend door de Nicaraguaanse overheid, moeten inheemse groepen geconsulteerd worden als er projecten worden uitgevoerd op hun territorium. Hoewel de Rama en Kriol-voorzitter het akkoord heeft getekend, stellen de inheemse bewoners dat zij nooit geconsulteerd zijn. Ze zijn afhankelijk van de zee en van het bos en zien hun manier van leven bedreigd door de komst van het kanaal. Zij zeggen dan ook het niet toe te zullen staan dat hun land gebruikt wordt om het kanaal te bouwen en doen er nu alles aan om gehoord te krijgen dat zij niet achter de handtekening van de regionale voorzitter staan.

 

web_Workshop in Tiktik Kanuu. Foto van Nick

Workshop over FPIC in Tiktik Kaanu. Foto: Nick Middeldorp

   In augustus 2016 maakte Maria Luisa Acosta, mensenrechtenadvocaat in het Caribische gebied, een reis langs enkele afgelegen inheemse gemeenschappen in Nicaragua om uit te leggen welke rechten deze inheemse bewoners hebben. Zij maakte deze reis samen met lokale gemeenschapsleiders en Nick Middeldorp, een onafhankelijk consultant. Nick heeft onderzocht hoe het FPIC-proces voorafgaand aan het ondertekenen van het akkoord door de Rama en Kriol-voorzitter is verlopen. Dit bleek hard nodig, want deze gemeenschappen waren noch op de hoogte van hun rechten, noch van het akkoord. Ook bleek dat het FPIC-proces niet volgens de regels was verlopen. Er zijn wel bijeenkomsten geweest, maar hier is aan de bewoners alleen verteld wat de voordelen zijn van het kanaal. Bewoners kregen omgerekend zo'n € 7 om bij deze bijeenkomsten aanwezig te zijn. Tegelijk kregen gemeenschapsleiders echter zo'n $ 600 als zij een akkoord ondertekenden.

 

Deze video, gemaakt door documentairemakers Aleks Martray en María Aldana laat goed zien wat de problemen zijn bij het FPIC-proces rond het kanaal:

 

Verslechterende mensenrechtensituatie in aanloop naar verkiezingen

In november 2016 zullen er in Nicaragua verkiezingen plaatsvinden. De huidige president Ortega wordt ervan beschuldigd dictatoriale trekken te vertonen. Onlangs stelde Ortega zijn vrouw aan als vicepresidentskandidaat. Afgelopen maand werden 16 oppositieleden van het congres ontslagen, een maand ervoor werd een van de belangrijkste partijleden van de oppositie partij PLI verdreven door het hooggerechtshof en Ortega weigert internationale observeerders toe te laten tijdens de verkiezingen.

 

Ook maatschappelijke organisaties voelen de repressie toenemen. Internationale bezoekers wordt toegang tot het land ontzegt, een onderzoeker die zich bezighield met het kanaal is gedeporteerd en milieuactivisten zijn opgepakt toen zij een workshop gaven in een gemeenschap. Volgens advocate López zijn er ook plannen om de termijn dat iemand kan worden vastgehouden voordat hij wordt voorgeleid, uit te breiden: "Die termijn is nu 48 uur, maar wordt straks, onder het mom van staatsveiligheid, 45 dagen!"

  

oproep handtekeningenactie Managua

Handtekeningen verzamelen in Managua

 

Ondertussen probeert de Nicaraguaanse regering autonoom inheems bestuur onmogelijk te maken. Inheemse leiders worden niet erkend en vervangen door mensen gelieerd aan de partij, financiering wordt afgesneden, en transport tussen de verschillende gemeenschappen wordt gedwarsboomd.

 

Both ENDS vindt deze ontwikkelingen zorgwekkend en blijft ze nauwlettend volgen, zowel om ter plaatse snel ondersteuning te kunnen bieden als om in Nederland aandacht te vragen voor de situatie zodra deze verergert.

 

Nederlandse watersector en brievenbusmaatschappijen

Het Nederlandse bedrijfsleven heeft veel expertise op het gebied van watermanagement, havenzaken en baggeren. Eind 2014 heeft de Nicaraguaanse Minister van Binnenlandse zaken uitvoerig gesproken met ruim tien Nederlandse bedrijven die allemaal hopen dat de aanleg van het kanaal ze flink wat werk zal opleveren. Deze bedrijven, die pretenderen voorlopers te zijn op het gebied van duurzaamheid, moeten zich echter afvragen of het slim is bij te dragen aan de uitvoering van een project dat op grote schaal mensenrechten schendt.

 

Maar Nederland is ook op een nog andere manier betrokken bij het project: zeven brievenbusmaatschappijen die gevestigd zijn in ons land maken onderdeel uit van de financiële architectuur achter het project. Het zijn buitenlandse bedrijven die investeren in het kanaal en zich op papier in ons hebben land gevestigd om te profiteren van ons gunstige belastingklimaat.

 

web_Carlos gemeenschapsleider Bankukuk Taik

Carlos (links), gemeenschapsleider van Bangkukuk Taik, Rama voor Adelaarspunt (Punta Aguila, zie kaart bovenaan deze pagina). Dit is de laatste gemeenschap waar nog Rama wordt gesproken, en de gemeenschap moet worden ontruimd voor het kanaal. Foto: Nick Middeldorp

  

De voordelen van een brievenbusmaatschappij in Nederland voor de Chinese investeerders strekken verder dan alleen het gunstige belastingklimaat. Wanneer bedrijven vanuit Nederland opereren, worden zij beschermd door het bilaterale investeringsverdrag (BIT) tussen Nicaragua en Nederland. Dit verdrag beschermt alle investeringen die vanuit Nederland in Nicaragua gemaakt worden. Dat betekent dat het Chinese bedrijf HKND de Nicaraguaanse staat verantwoordelijk kan houden voor maatregelen die zij invoert die het kanaalproject zouden kunnen dwarsbomen. Het verdrag maakt het Nicaragua dus moeilijk om iets te doen dat tegen de belangen van investeerders zoals HKND ingaat, zoals beleid dat sociaal en maatschappelijk verantwoord ondernemen stimuleert.

 

Zo helpt de Nederlandse overheid indirect mee aan de financiering van het kanaal, terwijl Nederland juist een kritische rol zou moeten spelen. De Nederlandse regering zou mensenrechtenschendingen moeten aankaarten en veroordelen in plaats van de ogen te sluiten, contracten te willen binnenhalen voor onze 'topsector water' en de financiering van dit project te faciliteren via brievenbusfirma's.

 

Both ENDS zal de Nederlandse regering op die verantwoordelijkheid blijven wijzen en helpen de zaak regionaal en internationaal op de agenda van beleidmakers en financiers te zetten. Daarnaast blijven we onze partnerorganisaties ondersteunen in hun strijd tegen de grove schendingen van mensenrechten, landonteigeningen, intimidatie en de verwoesting van het milieu die met de aanleg van het kanaal gepaard gaan.

 

 

Voor meer informatie over het Nicaraguakanaal, zie:

 

 


Nl
En

schrijf u in
  • 160916_palmolieknop.png
  • 160916_Nicaraguakanaalknop.png
  • banner_climate_fund.png
  • banner_jwhi2.png
  • banner_richforests.png
  • banner_harbour_expansion.png
  • banner_barro_dam.png
  • schrijf u in